Recensie: De Crèche – Elle van Rijn

on

Elle van Rijn is een Nederlandse actrice en schrijfster van series, films en columns, maar haar grootste passie ligt bij het schrijven van romans.‘De Crèche’ is haar tiende boek en is verschenen bij uitgeverij Hollands Diep.

Het zaadje voor deze roman werd twee jaar geleden geplant, toen Elle van Rijn na het overlijden van verzetsstrijder en hoogleraar Johan van Hulst bij toeval over de Joodse Crèche en directrice Henriëtte Pimentel hoorde. 

Elle was hierdoor gefascineerd en verdiepte zich in de persoonlijke verhalen van de Joodse kinderverzorgsters en de kinderen in de crèche. Ze had ook nog een gesprek met Betty Goudsmit-Oudkerk over haar werk als kinderverzorgster in de Joodse Crèche tijdens de Tweede Wereldoorlog, een gesprek dat kort voor haar overlijden plaatsvond. Op het verhaal van Betty heeft de auteur deze historische roman gebaseerd.

Het verhaal

Vanaf het moment dat de Duitse bezetter Amsterdam had overgenomen, veranderde het leven van de Joodse gemeenschap. Er werden anti-joodse regels ingevoerd, waardoor de Joden stukje bij beetje hun vrijheden werden afgenomen.

Het is september 1941. De 17-jarige Joodse Betty Oudkerk is plots niet meer welkom op de Christelijke huishoudschool. Ze krijgt vervroegd haar diploma en gaat aan de slag als kinderverzorgster in de Joodse crèche op de Plantage Middenlaan tegenover de Hollandsche Schouwburg. Betty doet haar job met hart en ziel. Ze houdt van de kinderen en de kinderen houden van haar. 

Maar plots wordt de Hollandsche Schouwburg door de Duitsers omgedoopt tot deportatiecentrum. Betty heeft het er moeilijk mee dat ze elke dag mensen ziet verdwijnen in de muil van het monster, zoals ze de schouwburg noemt. Omdat er niet genoeg plaats is, wordt de crèche getransformeerd tot verzamelplaats voor de Joodse kinderen, waar ze verblijven tot ze op transport vertrekken met hun ouders naar Westerbork. 

Terwijl het leven voor de Joden met de minuut beangstigender wordt, bekommert Betty zich samen met de andere Joodse kinderverzorgers Sieny, Mirjam en Virrie om het lot van de kinderen. In het diepste geheim weten ze onder leiding van Henriëtte Pimentel, de directrice van de crèche, en met de hulp van Walter Süskind, een plan op te zetten om de kinderen in veiligheid te brengen. Om hen te redden moet Betty in het geheim de ouders van de kinderen weten te overtuigen. En dit niet alleen een moeilijke, maar ook een gevaarlijke opdracht…

Over de Tweede Wereldoorlog en de holocaust heb ik al heel wat boeken gelezen, maar nog steeds duiken er voor mij onbekende verhalen op, waaronder dit aangrijpende verhaal over kindersmokkel dat Elle van Rijn heeft geschreven. 

Het verhaal draait rond de 17-jarige Betty, een moedige jonge Joodse vrouw die door haar doorzettingsvermogen, durf en acteertalent er samen met de andere kinderverzorgsters erin geslaagd is om heel wat kinderen te redden van de dood.

Net als Betty zijn de andere personages die voorkomen in dit verhaal gebaseerd op bestaande mensen en ware gebeurtenissen. De namen van de personages die een wezenlijke rol gespeeld hebben in dit verhaal zoals Sieny, Mirjam, Virrie en Henriette zijn aangehouden om hun heldendaden levend te houden. Sommige namen van de personages zijn omwille van privacyredenen veranderd. Om de feiten met elkaar te verbinden heeft de auteur de vrijheid genomen om haar eigen invulling aan de personages te geven. Het verhaal is geschreven vanuit het standpunt van het hoofdpersonage Betty. Door deze keuze van de auteur wordt het personage echt tot leven gebracht en is het net alsof je in haar lichaam kruipt. Ook voel je wat er zich in haar hoofd speelt en haar gevoelens. 

De auteur heeft een vlotte schrijfstijl en maakt gebruik van korte hoofdstukken die telkens beginnen met een datum en een korte beschrijving van de situatie in Amsterdam. Dit geeft de lezers een duidelijk beeld van wat er zich allemaal afspeelt en dat is toch wel even slikken. 

De Joden zijn het mikpunt van de nazi’s en de sfeer wordt met de dag grimmiger. Ze krijgen steeds minder en minder bewegingsvrijheid. Niet alleen hun vrijheid wordt afgenomen, maar ook al hun rechten, bezittingen en zelfs hun eigenwaarde wordt ontnomen. De werkkampen worden voor de Joden afgeschilderd als een dorp met winkels, werkgelegenheid voor de volwassenen en scholen voor de kinderen. Kortom de mensen denken dat ze naar het paradijs gaan, maar de ontnuchtering volgt snel. 

Door het heldhaftige optreden van vier jonge vrouwen, onder leiding van directrice Pimentel en Walter Süskind, zijn ruim zeshonderd kinderen gered van deportatie. Dit was slechts een klein deel van alle kinderen die tussen juli 1942 en september 1943 in de crèche verbleven. Wat deze mensen gedaan hebben mag nooit vergeten worden, want ze hadden veel moed en doorzettingsvermogen. Ze moesten niet alleen in wrede omstandigheden beslissen over leven en dood, maar door de kindersmokkel zetten ze ook hun eigen leven op het spel.

Het is belangrijk dat er over de holocaust boeken blijven geschreven worden. Uit respect voor de miljoenen slachtoffers van de nazi’s mogen de wreedheden en gruweldaden die in die tijd plaatsvonden nooit vergeten worden en moeten ze doorgegeven worden van generatie op generatie.

Met ‘De Crèche’ heeft Ellen van Rijn niet alleen een pareltje van een historische roman geschreven, maar ook een prachtig eerbetoon aan de vijf heldinnen. Dit verhaal zal geen enkele lezer onberoerd laten en blijft nog lang nazinderen. Hou zeker een zakdoek bij de hand, want die zal je zeker nodig hebben.

ISBN: 9789048854974 – Paperback – 334 blz – Prijs: € 22,99 – Uitgeverij: Hollands Diep

https://www.hollandsdiep.nl/boek/?T_ID=12052