Recensie: The Queen’s Gambit – Walter Tevis

De Amerikaanse auteur Walter Tevis (1928-1984) schreef korte verhalen en zeven romans. Enkele van zijn romans waaronder ‘The Hustler’ en ‘The Color of Money’ werden zeer succesvol verfilmd. Van zijn roman ‘The Queen’s Gambit’, die verscheen in 1983, werd een zevendelige miniserie gemaakt die in 2020 te zien was op Netflix. Deze serie over Beth Harmon, het vrouwelijke schaakwonder, stond wereldwijd wekenlang in de top van best bekeken series en werd door critici laaiend enthousiast ontvangen. Bij uitgeverij Meulenhoff verscheen de Nederlandse editie van deze roman.

Het verhaal begint in de jaren 60 van de vorige eeuw en draait rond Beth Harmon. Nadat haar moeder omgekomen is in een verkeersongeluk wordt het Methuen-tehuis in Mount Sterling, Kentucky de nieuwe thuis voor de achtjarige Beth. Twee keer per dag moeten de kinderen in de rij gaan staan en krijgen ze medicijnen van meneer Ferguson, een groene pil voor een evenwichtige gemoedstoestand en de oranje en de bruine pil om lichamelijk aan te sterken.

Als beste leerling en jongste van de klas krijgt Beth het voorrecht om de bordenwissers schoon te maken op het souterrain. Daar ziet ze de conciërge meneer Shaibel zitten, aandachtig gebogen over een dambord. Ook al is ze bang van meneer Shaibel, ze wil meer weten over het spel. Ze trekt haar stoute schoenen aan en vraagt hem of hij het haar wil leren.

Eerst is meneer Shaibel weigerachtig, want schaken is niet voor meisjes, maar na een tijdje geeft hij toe. Tot zijn verbazing is Beth een geboren schaaktalent. Vanaf dat moment is Beth geobsedeerd door schaken. Elke minuut vrije tijd die ze heeft besteedt ze aan het schaken en leest alle lectuur over schaakopeningen.

Wanneer meneer Shaibel een schaakcoach uit de middelbare school uitnodigt om een partijtje schaak te spelen samen met Beth, is de coach overdonderd van haar talent en nodigt haar uit om tegen zijn team te spelen. Beth raakt niet alleen verslaafd aan schaken, maar ook aan de pillen die ze krijgt in het weeshuis…

Als Beth een tiener is wordt ze geadopteerd door mevrouw Wheatly. Haar adoptiemoeder ziet dat ze een schaaktalent is, maar raadt het haar af omdat schaken een mannenwereld is. Toch besluit ze om haar een kans te geven. Samen reizen ze naar het buitenland om deel te nemen aan toernooien en Beth neemt het op tegen de Russische grootmeesters.

Op 16-jarige leeftijd is ze kampioen van de Verenigde Staten, maar haar succes heeft ook een keerzijde. Terwijl ze naar de top van de Amerikaanse schaakranglijst stijgt, zoekt Beth haar toevlucht in drank en medicijnen. 

Ze weet een nieuw leven voor zichzelf op te bouwen, maar kan de drang tot zelfvernietiging nooit helemaal overwinnen. Beth wordt uitgenodigd om deel te nemen aan een Invitatietoernooi in Moskou tegen de beste Russische grootmeesters en ze moet het opnemen tegen haar rivaal: de Russische grootmeester en wereldkampioen Borgov. 

Maar er staat meer op het spel dan alleen winnen en verliezen…Is ze sterk genoeg om hem te verslaan?

Walter Tevis was zelf ook een fervent schaakspeler en het superieure schaakspel van grootmeesters als Robert Fischer, Boris Spasski en Anatoli Karpov is jarenlang een bron van genot geweest voor hem. Dit was ook de aanleiding voor het schrijven van deze roman.

Een jaar voor zijn overlijden schreef Walter Tevis schreef deze fantastische roman die niemand onberoerd zal laten. De titel van deze roman verwijst naar het damegambiet, de oudste en bekendste openingszet bij een schaakspel. 

Het verhaal van het hoofdpersonage Beth Harmon is fictief, maar het schaakspel is wel naar waarheid weergegeven. Alle zetten die Beth en haar tegenstanders doen op het schaakbord, worden uitvoerig beschreven. Dit kan nogal saai overkomen als je niets van schaken kent, maar toch weet het verhaal je te boeien.

Want wie niets van schaken kent, zal ongetwijfeld zijn gading vinden in het persoonlijk leven van Beth. Je ziet haar opgroeien van een 8-jarig weesmeisje tot een volwassen vrouw en de beste schaakster van de wereld. Haar levensverhaal wordt uitvoerig in beeld gebracht. Van haar verblijf in het weeshuis, de adoptie, de ongelijke behandeling tussen mannen en vrouwen die ze ervaart in de schaakwereld, de hunkering naar liefde tot haar worsteling tegen haar verslavingen.

‘The Queen’s Gambit’ is een pareltje van een roman voor iedereen. Wie de miniserie op Netflix gezien heeft, moet zeker dit boek lezen. Lezers die de serie niet gezien hebben, zoals ik, zullen ongetwijfeld ook genieten van deze mooie roman. Of ben je zelf een schaker? Dan mag dit boek zeker niet ontbreken in jouw boekenkast!

9789029094580 – Paperback – 368 blz – Prijs: € 15,99 – Uitgeverij: Meulenhoff

https://www.meulenhoff.nl/producten/queens-gambit-9789029094580