Recensie: De Zwarte Kost en andere teksten over Congo Vrijstaat en Leopold II – Cyriel Buysse

on

De Vlaamse auteur Cyriel Buysse was niet opgezet met wat de Belgen in Congo Vrijstaat deden. Hij schreef in 1885 twee satirische Verslagen van de Gemeenteraad van Nevele en 13 jaar later schreef hij de roman ‘De Zwarte Kost’, waarin hij kritiek uitte op de kolonialen, die alleen geïnteresseerd waren in seks met zwarte vrouwen.

Met ‘De Zwarte Kost en andere teksten over Congo Vrijstaat en Leopold II’ heeft uitgeverij Davidsfonds voor het eerst zijn drie kritische teksten over de Belgische bemoeienissen in Congo samen uitgebracht. 

De Zwarte Kost

Buysse schreef de roman ‘De Zwarte Kost’ in 1898, veertien jaar na het ontstaan van Congo-Vrijstaat (1884-1908). Congo was op dat moment nog de privékolonie van koning Leopold II. 

Het verhaal gaat over Fortuné Massijn, een notarisklerk uit het fictieve dorp Axpoele. Fortuné is altijd al een zonderling geweest en hij trekt de aandacht van zijn dorpsgenoten wanneer hij Axpoele komt binnengewandeld met twee Afrikanen: prins Albert Badoe en prins Boudewijn Soera. De prinsen verblijven in het klooster van Amertinge, waar ze les volgen. De twee spreken reeds een aardig mondje Frans en Vlaams. Het is door Massins broer dat ze enkele dagen mogen verblijven bij Fortuné.

De dorpelingen zijn eerst verbaasd om nadien de twee kleurlingen op een oorverdovend hoongejouw te onthalen. Het dorp staat op zijn kop en Massijn heeft geen andere keuze dan Badoe en Soera terug naar het station te brengen, waar ze de trein naar Amertinge nemen.

Fortuné Massijn is verontwaardigd en diep gekwetst. Hij is enkel nog geïnteresseerd in Congo en begint Afrikaanse reisverhalen te lezen. Dan neemt hij een drastisch besluit: Massijn verlaat Axpoele en trekt naar Congoland waar hij als onderintendant van Congo-Vrijstaat in dienst treedt. Massijn leert er het begrip ‘zwarte kost’ kennen…

‘De Zwarte Kost’ is een prachtige novelle van Cyriel Buysse, waarin hij zijn kritiek op de kolonisatie van Congo niet spaart. Hij haalt scherp uit naar de voorstanders van Congo-Vrijstaat, die zich vooral bezighielden met het verkrachten van de Congolese vrouwen.

Ook in de twee verslagen van de Gemeenteraad van Nevele is Buysse kritisch over de Belgische bemoeienissen in Congo. In het laatste deel van het boek schrijft Prof. dr. Luc Renders over Cyriel Buysse en Leopold II en Congo-Vrijstaat. Renders gaat dieper in op o.a. de koloniale ambities van Leopold I en II en waar Buysse de inspiratie haalde om ‘De Zwarte Kost’ te schrijven..

‘De Zwarte Kost en andere teksten over Congo Vrijstaat en Leopold II’ is een uitstekend boek waarin Cyriel Buysse ruim 100 jaar geleden de wanpraktijken in Congo aan de kaak stelde. ‘Zwarte Kost’ is een novelle die de dag van vandaag nog steeds actueel is, want racisme bestaat jammer genoeg nog steeds. Ook in de twee verslagen van de Gemeenteraad van Nevele uit 1885 en 1886 is Buysse zeer kritisch en heeft hij bedenkingen bij de motieven van de kolonisatoren en hun gedrag in Congo.

Cyriel Buysse geldt als een van de belangrijkste Vlaamse schrijvers. Zijn naturalistische romans als Tantes, Het recht van de sterkste, Het leven van Rozeke Van Dalen en ’t Bolleken gelden tot vandaag als klassiekers, net als het toneelstuk Het gezin Van Paemel.

Prof. dr. Luc Renders (1948) is neerlandicus en emeritus hoogleraar aan de universiteit van Hasselt. Hij legde zich de voorbije jaren toe op de Nederlandstalige Congo-literatuur, waarover hij in 2019 het standaardwerk Koloniseren om te beschaven. Het Nederlandstalige Congoproza van 1596 tot 1960 publiceerde.

ISBN: 978 90 02 26928 8 – Hardcover – 160 blz – Prijs: € 22,50 – Uitgeverij: Davidsfonds